Περί βούλησης λύσης και άλλων τινών (Ε/Κ)

Του Νίκου Κατσουρίδη

Την περασμένη Κυριακή έκλεινα το άρθρο μου με το εξής: «θα ρωτήσει κάποιος φυσιολογικά.  Η ε/κ πλευρά όντως επιθυμεί λύση του κυπριακού; Η άποψη μου στο επόμενο άρθρο».  Δηλαδή στο σημερινό.  Πριν όμως προχωρήσω οφείλω να σημειώσω ότι ο κ. ΄Ερχιουρμαν μας υποχρεώνει να ασχοληθούμε και πάλιν μαζί του.  Σε πρόσφατη συνέντευξη του και τι δεν δήλωσε.  Κυρίως προσπάθησε να παρουσιαστεί έτοιμος για συνομιλίες απορρίπτοντας ουσιαστικά τις βασικές παραμέτρους μιας τέτοιας προσπάθειας απορρίπτοντας π.χ. την επανεκκίνηση των συνομιλιών από το σημείο που είχαν διακοπεί στο Κρανς Μοντανά.  Δηλώνοντας ότι από τότε έχουν αλλάξει τα δεδομένα.  Με δύο απλές κουβέντες δηλαδή σερβίρει με δικό του τρόπο το τουρκικό αφήγημα.  Το οποίο λέει, πως μετά το Κρανς Μοντανά συνομιλούν δύο ίσες οντότητες και όχι δύο Κοινότητες συν η Κυπριακή Δημοκρατία.  Αυτή είναι η πεμπτουσία  των αναλύσεων ΄Ερχιουρμαν.  (Σχετική πρώτη ανάλυση των δηλώσεων ΄Ερχιουρμαν υπάρχει στον «Φιλελεύθερο» σε κείμενο του ‘Αριστου Μιχαηλίδη 17/9/26).

Επιστρέφω όμως στο θέμα μου.  Έχει η ε/κ πλευρά βούληση για λύση;  Η απάντηση μου είναι κατηγορηματικά ναι!!  Στο σημείο αυτό να ξεκαθαρίσω ότι όταν μιλώ για ε/κ πλευρά και βούληση λύσης, εννοώ την ε/κ Κοινότητα και όχι απλώς τους κατά καιρούς ηγέτες της.  Ναι η πολύ μεγάλη πλειοψηφία των ε/κ επιθυμεί λύση του κυπριακού εντός παραμέτρων Ο.Η.Ε και Ε.Ε.  Αυτό είναι αδιαμφησβήτητο και εύκολα τεκμηριώνεται.  Και ας μην προστρέξουν ορισμένοι να πουν ότι υπάρχουν, και όντως υπάρχουν, οπαδοί του Ενιαίου Κράτους ή και των Δύο Κρατών στην ε/κ πλευρά για να δικαιολογήσουν, τι; Ανταπόκριση στη θέση για κυριαρχική ισότητα; Τι;  Διότι να επαναλάβω για πολλοστή φορά ότι η υπερβολή οδηγεί στο ίδιο αποτέλεσμα.  Είτε η άρνηση οποιονδήποτε προτάσεων καθ΄ υπερβολή, είτε η αποδοχή οποιονδήποτε προτάσεων, καθ΄ υπερβολή!

Η ε/κ πλευρά πολύ νωρίς είχε συνειδητοποιήσει το γεγονός ότι η απαλλαγή από την τουρκική κατοχή, θα είχε τίμημα.  Γρήγορα αντιλήφθηκε, όπως όλοι φυσικά, ότι στόχος της τουρκικής εισβολής δεν ήταν η αποκατάσταση της Συνταγματικής Τάξης, όπως υποτίθεται ήταν και είναι ο ρόλος των Εγγυητριών Δυνάμεων.  ΄Έγινε σε όλους κατανοητό ότι στόχος της ΄Άγκυρας ήταν η επιστροφή στη Κύπρο.  Η φυσική της παρουσία επι του εδάφους.  Ο κατακτητής που είχε φύγει ως Οθωμανός Δυνάστης, το 1878, επέστρεφε το 1974 ως Τούρκος κατακτητής και επικυρίαρχος.  Περίπου ένα αιώνα (100 χρόνια) μετά.

Αποτέλεσμα της αντίληψης ότι θα έπρεπε να πληρωθεί τίμημα για την τραγωδία του 1974 οδήγησε γρήγορα στην υιοθέτηση της ιδέας της Ομοσπονδίας αντί του Ενιαίου Κράτους.  Σε μια μικρή από κάθε άποψη χώρα, η Ομοσπονδία δεν δικαιολογείται.  Την επέβαλαν όμως αξ΄ αντικειμένου οι ιστορικά διαμορφωμένες συνθήκες, κυρίως τα γεγονότα του 1974.  Η διαδρομή από τη στιγμή που είχε υιοθετηθεί η ιδέα της Ομοσπονδίας είναι γνωστή.  Η  ε/κ πλευρά αφού αποφάσισε τον Ιστορικό Συμβιβασμό της Ομοσπονδίας, στη συνέχεια λόγω της αδιάλλακτης τουρκικής στάσης, που πάντα στόχευε τη μια ή την άλλη μορφή διχοτόμησης, έκανε πολλά βήματα καλής θέλησης.  Βήματα πολιτικής βούλησης για λύση σε μια προσπάθεια να καμφθεί η τουρκική επεκτατική βουλιμία.  Σωρεία ιδεών προτάθηκαν, όμως απορρίφθηκαν από την τουρκική πλευρά:  α)  Πολυπεριφερειακή. β) Διπεριφερειακή. γ) Διπεριφερειακή και καντόνια. δ) Διζωνική. ε) Διζωνική και καντόνια.  Τελικά μετά το Κρανς Μοντανά η Τουρκία και η τ/κ ηγεσία απέρριψαν και τη ΔΔΟ και εμμένουν στα Δύο Κράτη ή το ομώνυμο τους, την κυριαρχική ισότητα.  Τα προαναφερθέντα και άλλα, ήταν βήματα βούλησης για λύση επι στρατηγικού επιπέδου.

Μόνιμος δορυφόρος της προσπάθειας να φτάσουμε σε ουσιαστικές συνομιλίες και τελική λύση του κυπριακού υπήρξε και το κεφάλαιο ΜΟΕ.  Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.  Μέτρα δηλαδή τα οποία θα λειτουργούσαν με διττό ρόλο.  α)  Ως Μέτρα τα οποία θα φέρουν πιο κοντά τις δύο Κοινότητες, άρα θα κτιστεί σταδιακά ενός άλφα επιπέδου αμοιβαία εμπιστοσύνη, πριν την λύση.  Αυτό θα διευκόλυνε τις συνομιλίες.  β) Η επαφή και αποκατάσταση έστω και σε ένα βαθμό της εμπιστοσύνης θα διευκόλυνε την εφαρμογή της λύσης.

Σωρεία τα ΜΟΕ τα οποία έχουν προταθεί από τους κατά καιρούς Προέδρους της Κυπριακής Δημοκρατίας.  Τα πλείστα δεν βρήκαν ανταπόκριση.  Ορισμένα  ή αρκετά υιοθετήθηκαν.  Τι χαρακτηρίζει όμως τα πλείστα ΜΟΕ τα οποία έχουν υιοθετηθεί;

α)  Πολλά από αυτά έχουν σχέση με την Ευρωπαϊκή ΄Ενωση.

β)  Στα περισσότερα όπως και να τα εξετάσεις το χαρακτηριστικό τους είναι ότι κλίνουν ελαφρά ή σοβαρά προς μια πλευρά, την τ/κ.

γ)  Όλα αυτά τα χρόνια της ιστορίας των ΜΟΕ, και σήμερα πιο έντονα, η τουρκική πλευρά επιδιώκει, μεταξύ άλλων, να εκμεταλλευτεί τα ΜΟΕ.  Να τα εκμεταλλευτεί τόσον οικονομικά, όσον και πολιτικά.  Το δεύτερο είναι το ουσιαστικό.  Επιδίωξε πολλές φορές, επιδιώκει και σήμερα, να τα χρησιμοποιήσει ως εφαλτήριο αν όχι αναγνώρισης ή έμμεσης αναγνώρισης, του παράνομου μορφώματος στα κατεχόμενα, τουλάχιστον για αναβάθμιση του.

δ)  Το πλέον όμως λυπηρό και καθοριστικό είναι το γεγονός ότι στην ιστορία των ΜΟΕ, όσες και αν έκανε κινήσεις καλής θέλησης και υποχωρήσεων, η ε/κ πλευρά ΔΕΝ οδήγησαν σε θετικές κινήσεις από την τουρκική πλευρά επι της ουσίας.  Όπως και σήμερα δυστυχώς αποτελεί αυταπάτη να θεωρεί κάποιος ότι και αν ακόμα η ε/κ πλευρά προχωρήσει σε μονομερούς μορφής ΜΟΕ προς ικανοποίηση των αιτημάτων της τ/κ ηγεσίας, π.χ. οδόφραγμα Μιας Μηλιάς, θα υπάρξει θετική ανταπόκριση τους επι της ουσίας.

Αναφέροντας τα πιο πάνω σε καμμία περίπτωση δεν υιοθετώ την άποψη εγκατάλειψης των ΜΟΕ.  Ούτε και της συνεχούς προσπάθειας υιοθέτησης νέων μέτρων, εντός των πλαισίων που έχουν προαναφερθεί.  Ο στόχος μου δεν είναι αυτός.  Ο στόχος μου είναι να καταδείξω και αναδείξω τη βούληση για λύση της ε/κ πλευράς και μέσον των ΜΟΕ.

Και έρχομαι στα τελευταία χρόνια.  Τα τελευταία  τρία περίπου χρόνια.  Η βούληση της ε/κ πλευράς και της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει επιδειχθεί στα εξής:

1. Υιοθέτηση θέσεων επι της ουσίας που συνάδουν πλήρως με τις αποφάσεις του Ο.Η.Ε και της Ε.Ε. περι Κύπρου.
2. Υιοθέτηση της θέσης, για επανεκκίνηση των Συνομιλιών από το σημείο που είχαν διακοπεί στο Κραν Μοντανά.
3. Διατήρηση του κεκτημένου των Συνομιλιών μέσον της καταγραφής των συγκλίσεων από τον Ο.Η.Ε.
4. Θετική προσέγγιση στα ευρωτουρκικά έστω και αν η Τουρκία δεν έχει ακόμα μετακινηθεί ούτε ένα γιώτα από τις διχοτομικές της θέσεις.
5. Πρωτοβουλίες και προσπάθειες για άτυπες επαφές απ΄ ευθείας με την Τουρκία, με στόχο να εξευρεθεί κάποιο κοινό έδαφος τουλάχιστον, στην πεμπτουσία του Κυπριακού. Δηλαδή τα θέματα Ασφάλειας, Στρατευμάτων, Εγγυήσεων.

Και μένω ως εδώ λόγω οικονομίας χώρου.

Η ε/κ πλευρά στην προσπάθεια της να προωθηθεί η διαδικασία ουσιαστικών συνομιλιών, με στόχο την λύση του κυπριακού, έχει προβεί τα τελευταία τρία χρόνια σε σειρά ενεργειών, τις οποίες παραθέτω:

Μονομερή Μέτρα Ιανουάριος 2024 (1-14)

1.΄Εναρξη εξέτασης εκκρεμουσών αιτήσεων για παραχώρηση κυπριακής υπηκοότητας.

2. Καταβολή σύνταξης χηρείας σε δικαιούχους.
3. Πρόσβαση στις κλινικές υπηρεσίες Ινστιτούτου Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου.
4. Κάλυψη έκτακτων και επειγουσών φαρμακευτικών αναγκών.
5. Διεύρυνση καταλόγου αγαθών στο πλαίσιο Κανονισμού Πράσινης Γραμμής με συγκεκριμένα προϊόντα.
6. Συμμετοχή σε προγράμματα ανθρώπινου δυναμικού, στο πλαίσιο σχεδίου δράσης για Ευρωπαϊκό ΄Ετος Δεξιοτήτων.
7. Απόκτηση κάρτας πολιτισμού για νέους που συμπληρώνουν το 18^ο έτος.
8. Ενίσχυση στελέχωσης σημείων διέλευσης.
9. Συμμετοχή σε προγράμματα κατάρτισης Κέντρου Παραγωγικότητας και επιμορφωτικά σεμινάρια για θέματα κεκτημένου Ε.Ε.

10.Διαπλάτυνση σημείου διέλευσης στον ΄Αγιο Δομέτιο.

11. Μέτρα ταχείας διέλευσης για μαθητές στο σημείο διέλευσης του Λήδρα Πάλας.
12. Πρόσληψη λειτουργών με γνώση της τουρκικής γλώσσας στο Κέντρο Εξυπηρέτησης του Πολίτη Λευκωσίας.
13. Διασφάλιση συνέχισης ομαλής λειτουργίας μονάδας επεξεργασίας λυμάτων στη Μια Μηλιά.
14. Περαιτέρω διευκόλυνση πρόσβασης σε μουσουλμανικά μνημεία στις ελεύθερες περιοχές.

‘Αλλα ΜΟΕ προς Τ/Κ Κοινότητα:

15. Πρωτοβουλία και ακολούθως σύσταση Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για θέματα Νεολαίας (σύσταση Απρίλιος 2025).
16. Σύσταση συμβουλευτικού σώματος της κοινωνίας των πολιτών (Αύγουστος 2026).
17. Ανάπλαση Γραμμικού/Πεδιαίου ενώνοντας ελεύθερη με κατεχόμενη Λευκωσία.
18. Αποκατάσταση κοιμητηρίων.
19. Αντικατάσταση φθαρμένων χαρτονομισμάτων σε ευρώ (1.5 εκ).
20. Οικονομική ενίσχυση στη ΔΕΑ ύψους 380.000ευρώ για το 2026.

Μέτρα που προτάθηκαν/συμφώνησε ε/κ πλευρά και δεν έχουν γίνει αποδεκτά ή δεν έχουν υλοποιηθεί λόγω προσκομμάτων τ/κ πλευράς.

1.Εισήγηση για άνοιγμα διόδων σε Πυρόϊ – Αθηένου και Κόκκινα.

2. Αποδοχή της συμβιβαστικής πρότασης Γ.Γ. του Ο.Η.Ε για άνοιγμα διόδου στην Αθηένου – Πυρόϊ – Αγλαντζιά πακέτο με άνοιγμα διόδου Μιας Μηλιάς.
3. Αντιμετώπιση περιβαλλοντικών θεμάτων και κλιματικής αλλαγής, συμπεριλαμβανομένης αποκατάστασης χώρων μεταλλείων/λατομείων.
4. Πρόταση για ανταλλαγή πολιτιστικών τεχνουργημάτων.
5. Πρόταση για έλεγχο της ποιότητας του αέρα.
6. Πρόταση για αντιμετώπιση της ρύπανσης από μικροπλαστικά και διαχείριση ηλεκτρονικών και ηλεκτρολογικών αποβλήτων.
7. Κατασκευή φωτοβολταϊκου πάρκου εντός της νεκρής ζώνης.
8. Αποναρκοθέτηση.

Άλλες ενέργειες:

1.Διορισμός Ειδικού Αντιπροσώπου για το Κυπριακό από Ε.Ε.

2. Στήριξη στη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων.

– Προτάθηκε η από κοινού οικονομική στήριξη της Επιτροπής με παραχώρηση επιπρόσθετης στήριξης από αυτή που ήδη παρέχει η Δημοκρατία.

– Ανάληψη κοινή δράσης για στήριξη και επιτάχυνση των εργασιών της ΔΕΑ με την : α) παραχώρηση πρόσβασης σε περισσότερες από 10 στρατιωτικές περιοχές που σήμερα επιτρέπει ο κατοχικός στρατός.

β) Τη συναίνεση για εκταφή από ΔΕΑ των οστών 126 Ε/Κ που δεν συμπεριλήφθηκαν στη λίστα με τους αγνοούμενους μαζί με άλλους τ/κ που επίσης δεν συμπεριλήφθηκαν για διαδικαστικούς λόγους.

γ) Την παραχώρηση πρόσβασης στη ΔΕΑ σε αρχεία μη ενεργών στρατιωτικών σωμάτων (όπως Μηχανικό και Υγειονομικό του Τουρκικού στρατού) που συμμετείχαν στην εκκαθάριση των πεδίων μάχης.

δ) Αποστολή σε ΔΕΑ μαρτυριών τόσο από Τούρκους συμμετέχοντες στην εισβολή όσο και ε/κ μάρτυρες.

ε) Να συμφωνηθεί ένα πλαίσιο στο οποίο ο στρατός θα επεξεργαστεί τα αρχεία του και θα δώσει μόνο πληροφόρηση που αφορά σε σημεία ταφής.

3. Μονάδα Επεξεργασίας Λυμάτων στην Μια Μηλιά.

Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει σταθερά στηρίξει τη λειτουργία της Μονάδας καταβάλλοντας 11 εκ. ευρώ για τις υποχρεώσεις που έπρεπε να καταβάλει η Τ/Κ κοινότητα.  Συναίνεση στην αντικατάσταση του παλαιού αγωγού (έκτασης 3 Km, 700m εντός νεκρής ζώνης και 2,3Km εντός κατεχομένων).  Παράλληλα, να  δημιουργηθεί νέος αγωγός και αντλιοστάσιο το οποίο θα μεταφέρει επεξεργασμένο νερό προς τις ελεύθερες περιοχές.  Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του2026.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα βήματος καλής θέλησης προς Τουρκία:

• Θέση Γ.Γ. Ο.Α.Σ.Ε

Υπάρχουν και άλλα περιθώρια νέων κινήσεων από ε/κ πλευρά;  Ενδεχομένως ναι.  Εξού και η δήλωση του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας στις 17.9.2026 μετά τη συνάντηση με ΄Ερχιουρμαν, περι νέων δικών του προτάσεων.

Το ερώτημα είναι πότε θα υπάρξουν κινήσεις βούλησης για λύση από Τουρκία και ΄Ερχιουρμαν.