*Του Δρ. Βασίλη Μαύρου
Στην καρδιά της Κύπρου εκτείνεται η Μεσαορία, η μεγάλη και εύφορη πεδιάδα που για αιώνες υπήρξε χώρος δημιουργίας, καλλιέργειας και ζωής. Τα χωριά της, με τις εκκλησίες, τα σχολεία και τις βαθιές τους παραδόσεις, αποτέλεσαν σημαντικούς πυρήνες του ελληνικού και χριστιανικού πολιτισμού της Κύπρου.
Η κατεχόμενη Μεσαορία της Επαρχίας Αμμοχώστου περιλαμβάνει ιστορικά ελληνικά χωριά που όλοι οι κάτοικοι εκτοπίστηκαν βίαια το 1974 και έγιναν πρόσφυγες στην ίδια τους την πατρίδα. Ανάμεσά τους βρίσκονται τα χωριά Λευκόνοικο, Άσσια, Λύση, Κοντέα, Βατυλή, Γύψου, Αγκαστίνα, Γαϊδουράς, Σπαθαρικό, Τραχώνι Αμμοχώστου, Βιτσάδα, Επτακώμη, Κώμη Κεπήρ, Άγιος Σέργιος, Μπογάζι, Γαστριά, Αφάνεια, Στύλλοι, Μαραθόβουνος, Μουσουλίτα, Σίντα, Αλόα και Στρογγυλός Αμμοχώστου — χωριά με βαθιές ρίζες ελληνικής παρουσίας και δημιουργίας, που παρά την κατοχή παραμένουν ζωντανά στη μνήμη, στην ιστορική συνείδηση και στον αδιάκοπο αγώνα για δικαίωση και επιστροφή.
Η Μεσαορία δεν αποτελεί μόνο γεωγραφικό χώρο αλλά και ζωντανό σύμβολο ιστορικής συνέχειας του κυπριακού ελληνισμού. Για αιώνες υπήρξε χώρος καλλιέργειας της γης, ανάπτυξης της τοπικής οικονομίας και δημιουργίας ισχυρών κοινοτήτων που στηρίζονταν στην οικογένεια, την εκκλησία και το σχολείο. Οι κάτοικοί της διακρίνονταν για την εργατικότητα, την αλληλεγγύη και τη βαθιά τους πίστη. Ακόμη και μετά την προσφυγιά, οι δεσμοί με την πατρώα γη παρέμειναν ζωντανοί μέσα από συλλόγους, εκδηλώσεις μνήμης και τον συνεχή αγώνα για επιστροφή.
Το 1974 αποτέλεσε τομή τραγική και καθοριστική. Η προσφυγιά δεν σήμανε παραίτηση. Αντίθετα, οι πρόσφυγες της Μεσαορίας και όλων των κατεχομένων απέδειξαν αξιοθαύμαστη δύναμη ψυχής και προσαρμοστικότητα. Με επιμονή, εργασία και δημιουργικότητα κατόρθωσαν να ανασυγκροτήσουν τη ζωή τους και να συμβάλουν καθοριστικά στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Πολλοί διακρίθηκαν στους υψηλότερους τομείς της δημόσιας και επαγγελματικής ζωής, αποδεικνύοντας ότι η προσφυγιά μπορεί να μετατραπεί σε δύναμη αντοχής, δημιουργίας και αγωνιστικότητας.
Η ιστορική πορεία της Μεσαορίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον αγώνα για ελευθερία. Ο ήρωας του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα εναντίον της βρετανικής αποικιοκρατίας, ο θρυλικός Γρηγόρης Αυξεντίου, αποτελεί διαχρονικό σύμβολο θάρρους, αυτοθυσίας και παράδειγμα προς μίμηση. Η αγωνιστική του στάση, η θυσία του, δεν υπήρξε μόνο πράξη αντίστασης, αλλά πρότυπο ήθους και ευθύνης απέναντι στην πατρίδα. Το παράδειγμά του ενσαρκώνει την αποφασιστικότητα ενός λαού που υπερασπίζεται την πατρίδα με συνέπεια, αξιοπρέπεια και αυτοθυσία.
Η ταυτότητα της Μεσαορίας θεμελιώνεται στη μνήμη, στην ιστορική συνέχεια και στο αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα της επιστροφής. Οι κάτοικοι δεν λησμονούν τη γη τους, τα σπίτια των προγόνων τους και τους τόπους λατρείας τους. Η προσφυγική εμπειρία δεν εξασθένισε τον δεσμό με την πατρώα γη· αντίθετα, τον ενίσχυσε. Η αγωνιστική συνείδηση μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά ως καθήκον ιστορικό, ηθικό αλλά και πατριωτικό.
Στο διεθνές επίπεδο, τα ψηφίσματα του Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών καθορίζουν το πλαίσιο αποκατάστασης της διεθνούς νομιμότητας και της δίκαιης επίλυσης του Κυπριακού. Ωστόσο, ο ρόλος των Ηνωμένων Εθνών υπήρξε σε μεγάλο βαθμό απογοητευτικός. Παρά την ύπαρξη σαφών ψηφισμάτων, ο διεθνής οργανισμός αποδείχθηκε κατώτερος των περιστάσεων, αδυνατώντας να διασφαλίσει την εφαρμογή των ίδιων του των αποφάσεων. Η έλλειψη πολιτικής βούλησης και ουσιαστικών μηχανισμών επιβολής άφησε την παραβίαση της διεθνούς νομιμότητας να παραμένει ουσιαστικά χωρίς συνέπειες, με αποτέλεσμα τα ψηφίσματα να παραμένουν για δεκαετίες ανεφάρμοστα.
Δυστυχώς, η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά τις διακηρύξεις της, δεν προχώρησε σε ουσιαστική εμπλοκή ούτε άσκησε την απαιτούμενη πίεση προς την Τουρκία για εφαρμογή των ψηφισμάτων. Αντίθετα, συνέχισε την πολιτική συνεργασίας μαζί της, ακόμη και σε αποδοχή της Τουρκίας να συνδράμει σε στρατιωτικά προγράμματα όπως το SAFE, χωρίς να διασφαλίζεται η τήρηση της διεθνούς νομιμότητας ειδικά της συνεχιζόμενης εισβολής και κατοχής του 37% της πατρίδας μας.
Η στάση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για αναθεώρηση του ρόλου της ΕΕ ειδικά στις χώρες μέλη της όπου το διεθνές δίκαιο καταπατείται.
Δυστυχώς, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν τίμησε τις συμφωνίες του 1960 και δεν επέβαλε την προστασία που όφειλε για την ανεξαρτησία, την κυριαρχία και την ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, παρά τον στρατηγικό τους ρόλο και τη δυνατότητα επιρροής, δεν άσκησαν τις κατάλληλες πιέσεις στην Τουρκία για να σεβαστεί τα ψηφίσματα του ΟΗΕ και να εξασφαλίσει την επιστροφή των εκτοπισμένων προσφύγων.
Η ιστορική και πολιτική τους ευθύνη παραμένει καθοριστική για την εφαρμογή της διεθνούς νομιμότητας και την αποκατάσταση των δικαιωμάτων του κυπριακού λαού. Κάτι που οι Μεσαορίτες και όλος ο Κυπριακός λαός μάταια αναμένει.
Η Μεσαορία όμως παραμένει σύμβολο αντοχής, αξιοπρέπειας και αδιάκοπου αγώνα. Οι άνθρωποί της δεν υποχωρούν, δεν αποδέχονται τη διχοτόμηση ως τετελεσμένο και συνεχίζουν με ιστορική συνείδηση, θάρρος, ακατάβλητη πίστη αλλά και αγωνιστικότητα να διεκδικούν την ελευθερία, τη δικαιοσύνη και την επιστροφή στη γη των προγόνων τους.
*Ο Δρας Βασίλης Μαύρου είναι Πρόεδρος του Συνδέσμου Αμμοχώστου ΗΒ.
