Του Νίκου Κατσουρίδη
Είναι καιρός να προβληματιστούμε για τα δεδομένα τα οποία συνθέτουν τις συνθήκες και τις πραγματικότητες γύρω από το κυπριακό σήμερα. ‘Εχοντας πάντα κατά νουν τον στόχο τον οποίο επιδιώκουμε και τον οποίο μέχρι στιγμής προκρίνει η πλειοψηφία του λαού και του πολιτικού συστήματος. Ο στόχος είναι η λύση του κυπριακού στη βάση και το πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ, του διεθνούς ευρωπαϊκού δικαίου, των αποφάσεων και αξιών της Ε.Ε. Λύση η οποία θα αποδώσει ένα Κανονικό Κράτος με μια κυριαρχία, διεθνή προσωπικότητα και ιθαγένεια με διασφάλιση ανεξαρτησίας και εδαφικής ακεραιότητας, και αποκλεισμό ένωσης, διχοτόμησης ή απόσχισης. Αυτή η μορφή λύσης συνεπάγεται επίλυση της εσωτερικής πτυχής του προβλήματος, η οποία συνιστά ρύθμιση των σχέσεων των δύο κοινοτήτων, με πολιτειακή μορφή διακυβέρνησης την Ομοσπονδία. Η Ομοσπονδιακή μορφή διακυβέρνησης θα είναι δικοινοτική και διζωνική, με πολιτική ισότητα, όπως προνοούν τα ψηφίσματα του ΟΗΕ. Η διεθνής πτυχή θα επιλυθεί μέσον πολυμερούς διάσκεψης με στόχο την κατάργηση των εγγυήσεων, την ασφάλεια, τον τερματισμό της παρουσίας ξένων στρατευμάτων και τη ρύθμιση του θέματος των εποίκων.
Δεδομένο πρώτο λοιπόν, η επαναβεβαίωση του στόχου. Κατά την άποψη μου ο προαναφερθείς στόχος είναι ρεαλιστικός, δεδομένης της ιστορίας του κυπριακού, της πορείας των σχέσεων μεταξύ των δύο κοινοτήτων και της θέσης της ολότητας σχεδόν των Κρατών του κόσμου, τα οποία στοιχίζονται πίσω από αυτόν τον στόχο. Ειδικά τώρα που η Τουρκία επιδιώκει αλλαγή αυτού του στόχου, επιδιώκοντας τη μια ή την άλλη μορφή διχοτόμησης. Η λογική πίσω από αυτήν την τοποθέτηση είναι πολύ απλή: Αν υπάρχουν, και υπάρχουν, τεράστιες δυσκολίες να συμφωνηθεί μια τέτοια λύση, Ομοσπονδία δηλαδή, η οποία τυγχάνει συντριπτικής στήριξης, τότε πως και σε πόσο χρόνο θα δημιουργηθούν συνθήκες για επίτευξη ενός διαφορετικού στόχου;
Ας εξετάσουμε όμως, χάριν συζήτησης το ενδεχόμενο αλλαγής στόχου. Τρία είναι τα πιθανά εναλλακτικά σενάρια:
α) Αλλαγή στόχου υπέρ του Ενιαίου Κράτους. Πέραν του γεγονότος ότι ισχύει το επιχείρημα που έχω αναφέρει στην προηγούμενη παράγραφο, να προσθέσω το εξής. Από τη στιγμή που η μορφή Ενιαίου Κράτους, όπως το είχαν προνοήσει οι Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου, δεν πέτυχε, το νέο μοντέλο Ενιαίου Κράτους πρέπει να είναι βελτιωμένο. Περισσότερο λειτουργικό και ασφαλές. Πως υλοποιείται κάτι τέτοιο με τα σημερινά δεδομένα. Μάλλον ακατόρθωτο.
β) Αλλαγή στόχου υπέρ της επιλογής των Δύο Κρατών. Μα αν η Ομοσπονδία θεωρείται από πάρα πολλούς και μάλλον δίκαια ότι δεν αποτελεί την καλύτερη μορφή λύσης με βάση τα δεδομένα επί του πεδίου, δηλαδή οικονομικά, εδαφικά, περιουσιακά, πλουτοπαραγωγικά, περιβαλλοντικά, ενεργειακά κ.ο.κ θα είναι «καλή» λύση τα δύο Κράτη; Σε καμία περίπτωση. Πέραν τούτου όμως υπάρχει ένας σοβαρότερος παράγοντας. Ένας απαγορευτικός παράγοντας, και αυτός είναι η ασφάλεια και η επιβίωση. Διότι από τη στιγμή που θα έχουμε σκληρό σύνορο με το Κράτος το οποίο θα δημιουργηθεί στα κατεχόμενα και στο οποίο επικυρίαρχος θα είναι η Τουρκία, θα είναι μόνιμα υπαρκτός ο κίνδυνος σύρραξης. Εύκολα θα μπορούσε να προκληθεί σύγκρουση μεταξύ των δύο οντοτήτων και το τι θα επακολουθήσει, είναι στον καθένα καθαρό. ΄Αλλωστε η διεθνής αλλά και η κυπριακή ιστορία βρίθει παραδειγμάτων πρόκλησης τέτοιων συγκρούσεων.
γ) Συνομοσπονδία. Άλλη μια μορφή διχοτόμησης, η οποία θα οδηγήσει είτε σε δύο Κράτη, μέσον απόσχισης, είτε σε σύγκρουση κατά το προαναφερθέν πρότυπο.
Συμπέρασμα, λογικό κατά την κρίση μου, ο στρατηγικός στόχος δεν μπορεί να αλλάξει. Άρα το πρώτο δεδομένο παραμένει σε ισχύ.
Δεδομένο δεύτερο. Ποιες είναι οι θέσεις, η βούληση και οι στόχοι των δυνάμεων εντός της νήσου μας, ένθεν και ένθεν της διαχωριστικής – κατοχικής γραμμής. Το τι επιδιώκει επίσημα η ε/κ Κοινότητα είναι ο στόχος που έχω προαναφέρει έστω και αν υπάρχουν δυνάμεις στο εσωτερικό που στοχεύουν άλλες λύσεις. Η πλειοψηφία είναι αυτή τη στιγμή συγκεκριμένη. Άρα υπάρχει σοβαρή πλειοψηφία υπέρ του στόχου. Δηλαδή αυτή η πλειοψηφία ενώνεται στην επιδίωξη του συγκεκριμένου στόχου. Δεν ενώνεται όμως στην τακτική που πρέπει να ακολουθηθεί για να επιτευχθεί ο στόχος. Πολύ περισσότερες οι διαφορές στους χειρισμούς και στις απόψεις επί των διαφόρων πτυχών που συνθέτουν το ζήτημα. Συμπέρασμα: Υπάρχει ενότητα στρατηγικού στόχου, έστω πλειοψηφικά, δεν υπάρχει ενότητα στην τακτική και κατά συνέπεια ενότητα στη δράση.
Δεδομένο τρίτο. Τι στοχεύει η τ/κ Κοινότητα. Μια Κοινότητα στην οποία η διαμόρφωση των αποφάσεων, δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμια των τ/κ αλλά και χιλιάδων, πολλών χιλιάδων, εποίκων. Για σκοπούς συζήτησης στο παρόν δεδομένο θα αφήσω εκτός, τον ρόλο της Τουρκίας. Είναι ομόθυμη η τ/κ Κοινότητα στο στρατηγικό στόχο; Ας το εξετάσουμε. Μέσα από την πάροδο των χρόνων έχει διαφανεί ότι η τ/κ Κοινότητα έχει δύο «θέλω». Το ένα Κομμάτι της ταυτίζεται πλήρως με την Τουρκία και τις θέσεις της. Το άλλο δεν είναι σήμερα ενιαίο. Υπάρχουν τμήματα, σε αυτό το άλλο κομμάτι της τ/κ κοινότητας, τα οποία επιθυμούν πραγματικά επανένωση και απαλλαγή από την τουρκική καταπίεση και παρουσία. Υπάρχουν άλλα τα οποία επιθυμούν επανένωση και απαλλαγή από τον πλήρη έλεγχο της ΄Αγκυρας, αλλά για διάφορους λόγους θα ήθελαν την τουρκική παρουσία ως ένα βαθμό. Βέβαια τα θέματα της παρουσίας ή όχι τουρκικών στρατευμάτων και εγγυήσεων τα χειρίζεται αποκλειστικά η Τουρκία. Στα θέματα της εσωτερικής πτυχής του κυπριακού στο κομμάτι αυτό που επιθυμεί επανένωση ή καλύτερα στο μεγαλύτερο του τμήμα, στόχος είναι ο «διαμοιρασμός εξουσίας και πλούτου», όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο κ. ΄Ερχιουρμαν πριν λίγες μέρες. Το ερώτημα όμως είναι αν εννοούν το «διαμοιρασμό εξουσίας» στα πλαίσια μιας Ομοσπονδίας, άρα ενός Κράτους, ή στα πλαίσια ενός μορφώματος μεταξύ Ομοσπονδίας και Συνομοσπονδίας. Ο ίδιος ο κ. ΄Ερχιουρμαν ποιο από τα δύο στοχεύει; Οι μέχρι τώρα χειρισμοί και δηλώσεις του δεν πείθουν ότι στοχεύει εκείνη τη μορφή Ομοσπονδίας η οποία θα αποδώσει ένα Κανονικό Κράτος, κατά το λεχθέν από τον Γ.Γ. του ΟΗΕ. ΄Ένα Ομόσπονδο δηλαδή Κράτος με μια κυριαρχία, διεθνή προσωπικότητα κι ιθαγένεια. Πέραν τούτου και στο θέμα, «διαμοιρασμός πλούτου» τι εννοούν; Ο πλούτος της μίας και αδιαίρετης Κύπρου να μοιραστεί στα δύο ανεξαρτήτως που πραγματικά ανήκει ή να κατανεμηθεί με βάση αντικειμενικά κριτήρια; Αυτή η αντίληψη περί «διαμοιρασμού πλούτου» αφορά ποια ζητήματα; Το περιουσιακό, τους ενεργειακούς πόρους της Κύπρου και πιθανόν και άλλα ή το εδαφικό ή όλα όσα μπορεί να περιληφθούν κάτω από τον όρο «πλούτος» μιας χώρας. Άραγε αυτό είναι ένας από τους λόγους που ο κ. ‘Ερχιουρμαν, υιοθετεί τις συγκλίσεις έως το Κραν Μοντανά, αλλά δεν υιοθετεί τις συγκλίσεις που συμφωνήθηκαν εκεί; Είναι ένα σοβαρό θέμα ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο δεν συμφωνεί ότι το κεκτημένο των συνομιλιών περιλαμβάνει και τα όσα συμφωνήθηκαν στο Κρανς Μοντανά. Όπως επίσης είναι σοβαρό το δεδομένο ότι αποφεύγει την αναφορά στη ΔΔΟ και τις αποφάσεις του ΟΗΕ. Αν είναι αντίθεση προς αυτές τις θέσεις που εκφράζει το γεγονός ότι τις αποφεύγει ή είναι ο φόβος της Τουρκίας θα πρέπει να εκτιμηθεί και να αξιολογηθεί. Αποτελεί σοβαρό δεδομένο της σημερινής πραγματικότητας η εκτίμηση, ποια είναι σήμερα η δική του θέση. Πολύ φοβάμαι ότι ακροβατεί μεταξύ Ομοσπονδίας και Συνομοσπονδίας.
Τι συμφέρει όμως στους τ/κ; Συμφέρει άραγε στους τ/κ μία «λύση» δύο Κρατών; Νομίζω ότι δεν υπάρχει λογικός άνθρωπος ο οποίος θα απαντήσει ότι τους συμφέρει. Γιατί; Μα απλούστατα διότι θα γίνουν μία μειοψηφία, εντός της δικής τους Πατρίδας, της κοινής μας Πατρίδας, της Κύπρου. Θα χαθούν κυριολεκτικά, μέσα στο πλήθος των εποίκων οι οποίοι θα αυξάνονται συνεχώς και θα ασφυκτιούν κάτω από τον πλήρη και αυστηρό έλεγχο της Τουρκίας. Ακριβώς με την ίδια λογική δεν τους συμφέρει, ούτε και οποιαδήποτε άλλη διχοτομική μορφή λύσης. ΄Ασε που οποιαδήποτε διχοτομικής μορφή λύσης, τους αποκλείει από την Ε.Ε.
Η λύση που συμφέρει στους τ/κ είναι αυτή που έχω περιγράψει στην αρχή. Η λύση ενός πραγματικά ανεξάρτητου εδαφικά ακέραιου και κυρίαρχου Κράτους Ομόσπονδου μεν αλλά ενός Κράτους. Ενός Κράτους το οποίο θα καλύπτει ολόκληρη την Κυπριακή Επικράτεια και θα είναι η Κοινή μας Πατρίδα. Στην οποία θα ζούμε όλοι με ασφάλεια, με διασφαλισμένα τα ανθρώπινα, δημοκρατικά, πολιτικά κλπ. δικαιώματα μας. Σε ένα κανονικό κράτος, λειτουργικό και βιώσιμο, όπου οι δύο Κοινότητες αλλά και όλοι οι νόμιμοι κάτοικοι της χώρας μας θα ζουν και θα δραστηριοποιούνται ισότιμα. Και ως άτομα και ως Κοινότητες.
*Στο επόμενο άρθρο θα ασχοληθώ με τις εγγυήτριες δυνάμεις και το διεθνή παράγοντα.
