Με αναμνήσεις από την οικογενειακή τους ζωή, ιστορίες από το παρελθόν και προσωπικές συμβουλές που είχε λάβει από τη μητέρα του, ο Νίκος Παπανδρέου αποχαιρέτησε τη Μαργαρίτα Παπανδρέου.
Στον αποχαιρετισμό του αναφέρθηκε σε στιγμές από τα παιδικά του χρόνια, μεταξύ άλλων και σε μια ανάμνηση από την περίοδο της Χούντας, όταν ο ίδιος ήταν μόλις δέκα ετών. Παράλληλα, μίλησε για τις συμβουλές που του είχε δώσει η μητέρα του σε σημαντικές προσωπικές στιγμές της ζωής του.
Η τελετή αποτέφρωσης της Μαργαρίτας Παπανδρέου πραγματοποιήθηκε στη Ριτσώνα, σε στενό οικογενειακό κύκλο. Μετά την αποτέφρωση, ο Νίκος Παπανδρέου γνωστοποίησε ότι οι στάχτες της μητέρας του θα σκορπιστούν στο Αιγαίο, μια θάλασσα που, όπως ανέφερε, αγαπούσε ιδιαίτερα
Η αναφορά αυτή αποτέλεσε και το επίκεντρο του τελευταίου μέρους του αποχαιρετισμού του. Με συγκινητικό τρόπο μίλησε για τη θάλασσα και τα κύματα, συνδέοντας την τελευταία επιθυμία της μητέρας του με ένα στοιχείο που είχε ξεχωριστή θέση στη ζωή της.
Ο Νίκος Παπανδρέου έκλεισε τον αποχαιρετισμό του με τα λόγια: «Στην αγαπημένη σου θάλασσα του Αιγαίου».
Στη συνέχεια, αποχαιρέτησε τη μητέρα του λέγοντας: «Ο τελευταίος σου χορός – τα κύματα. Goodbye, dear Margaret. Rest in peace».
Με αυτόν τον τρόπο, μέσα από προσωπικές αναμνήσεις και λόγια γεμάτα συναισθηματική φόρτιση, ολοκληρώθηκε ο αποχαιρετισμός στη Μαργαρίτα Παπανδρέου, με την τελευταία της επιθυμία να συνδέεται συμβολικά με το Αιγαίο
Ο επικήδειος του Νίκου Παπανδρέου στη μητέρα του, Μαργαρίτα Παπανδρέου
Μαργαρίτα μου, έτσι σε έλεγα από μικρός, πόσα δεν περάσαμε μαζί.
Το βράδυ της χούντας, θυμάμαι πώς κυνήγησες το στρατιωτικό φορτηγό στο οποίο είχαν βάλει τον Ανδρέα. Ξυπόλυτη χωρίς την αίσθηση ότι πατούσες σπασμένα γυαλιά.
Ήσουν σίγουρη ότι τον πήγαιναν για εκτέλεση.
Τότε σου έπιασα το χέρι. Ήμουν μόλις δέκα, και σου είπα μην το κυνηγάς, θα ζήσει. Ηρέμησες και γυρίσαμε σπίτι. Περιέργως, μου εκμυστηρεύτηκες πολλά χρόνια αργότερα, ότι με είχες πιστέψει. Μάλλον από τότε ξεκίνησε η ιδιαίτερη σχέση που είχαμε, μητέρας και γιου.
Σε ακολουθούσε μια άσβεστη νεότητα που ξεκινούσε από το μυαλό σου και κατέληγε στην καρδιά σου.
Πόσες φορές δεν ερχόμασταν όλοι μας για πολιτικές και προσωπικές συμβουλές; Ήσουν μια γαλήνη στην φουρτούνα.
«Στην επόμενή σου σχέση», μου είπες, «να το κλείσεις το μαγαζί. Να μην υπάρξει μεθεπόμενη. Ο κάθε χωρισμός πονάει, βασανίζει, δημιουργεί ενοχές. Ο χωρισμός παίρνει κι ένα κομμάτι από την ψυχή σου.
Πόσα κομμάτια θα κόψεις ακόμη;
Αν συνεχίσεις έτσι, δεν θα σου μείνει τίποτα.
Σοφή κουβέντα.
Η επόμενη σχέση οδήγησε στον γάμο μου με την Αλεξία. Η νύφη που σε αγκάλιασε σφιχτά — άλλωστε γνώριζες το ιδιαίτερο της φως από τότε που ήταν μικρό κορίτσι.
Έσμιξαν έτσι δυο κουλτούρες: η θερμή Ελληνίδα με το μπρίο και την φασαρία και η κάπως αποστασιοποιημένη Αμερικανίδα με το χιούμορ και την σοφία.
Τελειώνω.
Λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Ανδρέα, είχαμε καθίσει στο σαλόνι στο Καστρί. Είχες βάλει κάντρι μουσική. Και συγκεκριμένα, την Ντόλι Πάρτον που ήταν αγαπημένη σου.
Όταν έφευγα, γύρισα στιγμιαία να δω πώς ήσουν, εκεί που σε άφηνα.
Και ξαφνιάστηκα.
Είχες σηκωθεί και χόρευες.
Μόνη σου.
Ίσως έτσι πολεμούσες όλα όσα σε βασάνιζαν.
Ίσως φανταζόσουν ότι χόρευες ακόμη με τον Ανδρέα, που τον είχες ερωτευτεί στη μακρινή Αμερική, την πρώτη φορά που χορέψατε μαζί, στα τέλη της μυθικής δεκαετίας του 1940.
Αύριο θα σε σκορπίσουμε στην αγαπημένη σου θάλασσα του Αιγαίου. Ο τελευταίος σου χορός – τα κύματα.
Goodbye, dear Margaret.
Rest in peace
