Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιος του μέχρι πρότινος ανώτατου ηγέτη του Ιράν, εξελέγη από τη Συνέλευση των Ειδικών ως νέος ανώτατος ηγέτης του καθεστώτος της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.
Σύμφωνα με αναλυτές, ο 56χρονος σιίτης κληρικός θεωρείται πρόσωπο με ισχυρή επιρροή στο παρασκήνιο της ιρανικής εξουσίας ήδη από τη δεκαετία του 2000, κυρίως μέσω του πατέρα του και των σχέσεών του με τους μηχανισμούς ασφαλείας. Θεωρείται ότι είχε διαμορφώσει στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Σε επίπεδο θρησκευτικού κατεστημένου, ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ ανήκει στο σιιτικό ιερατείο και έχει σπουδάσει θεολογία στη σχολή της Κομ, το σημαντικότερο θεολογικό κέντρο του σιιτικού κόσμου. Ωστόσο, η ανάδειξή του θεωρείται πολιτικά ευαίσθητη, καθώς πολλοί κληρικοί είχαν εκφράσει επιφυλάξεις απέναντι σε μια διαδοχή που θυμίζει «κληρονομικώ δικαίω» μεταβίβαση εξουσίας σε ένα σύστημα που επισήμως απορρίπτει κάτι τέτοιο. Επίσης, είναι κληρικός μεσαίου βαθμού, κάτι που επίσης δεν συνάδει με την πρακτική στο σιιτικό Ισλάμ.
Σύμφωνα με αναλυτές της περιοχής, η εκλογή του αντανακλά σε μεγάλο βαθμό την επιθυμία σκληροπυρηνικών κύκλων να διασφαλίσουν συνέχεια στη στρατηγική γραμμή του καθεστώτος, ιδιαίτερα σε μια περίοδο πολέμου με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Κοινή είναι η εκτίμηση στο Ισραήλ αλλά και αλλού ότι η ανάδειξη του Μοτζταμπά Χαμενεΐ αναμένεται να επηρεάσει τόσο την εσωτερική πολιτική ισορροπία όσο και τη στάση της Τεχεράνης στη Μέση Ανατολή. Διπλωμάτες και αναλυτές εκτιμούν ότι η νέα ηγεσία θα επιδιώξει να εδραιώσει γρήγορα τον έλεγχο στο εσωτερικό του συστήματος εξουσίας, διατηρώντας παράλληλα τη στρατηγική γραμμή του καθεστώτος απέναντι στη Δύση.
Τι λέει απόρρητη έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο νέος Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, υποβλήθηκε επανειλημμένα σε θεραπεία για ανικανότητα σε νοσοκομεία του Ηνωμένου Βασιλείου, σύμφωνα με ένα μυστικό έγγραφο των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών.
Την Τρίτη, ο 56χρονος Μοτζτάμπα φέρεται να ετοιμαζόταν να ονομαστεί διάδοχος του πατέρα του Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε μαζί με 48 άλλους ανώτερους αξιωματούχους του καθεστώτος στην επιχείρηση Epic Fury που διεξάγουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Σύμφωνα με μια απόρρητη ενημέρωση που έστειλε το Στέιτ Ντιπάρτμεντ στην αμερικανική πρεσβεία στο Λονδίνο το 2008 και που αργότερα δημοσιοποιήθηκε από το WikiLeaks, ο Μοτζτάμπα δέχτηκε πιέσεις από την οικογένειά του να αποκτήσει απογόνους.
Χρειάστηκαν τέσσερις επισκέψεις, συμπεριλαμβανομένης μιας τελικής διαμονής δύο μηνών, και τελικά απέκτησε έναν γιο που ονομάστηκε «Αλί» προς τιμήν του παππού του, του τότε Ανώτατου Ηγέτη.
Σύμφωνα με τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες, ο Μοτζτάμπα παντρεύτηκε σχετικά αργά στη ζωή του, το 2004. Αυτό «οφείλεται, σύμφωνα με πληροφορίες, σε ένα πρόβλημα ανικανότητας που αντιμετωπίστηκε και τελικά επιλύθηκε κατά τη διάρκεια τριών παρατεταμένων επισκέψεων στο Ηνωμένο Βασίλειο».
Αυτές οι επισκέψεις έγιναν στα νοσοκομεία Wellington και Cromwell στο Λονδίνο, σύμφωνα με το έγγραφο των μυστικών υπηρεσιών.
«Η οικογένεια του Μοτζτάμπα περίμενε να αποκτήσει γρήγορα παιδιά, αλλά χρειάστηκε μια τέταρτη επίσκεψη στο Ηνωμένο Βασίλειο για ιατρική περίθαλψη», ανέφερε.
«Μετά από μια διαμονή δύο μηνών, η σύζυγός του έμεινε έγκυος. Επιστρέφοντας στο Ιράν, γεννήθηκε ένα υγιές αγόρι, που ονομάστηκε Αλί προς τιμήν του παππού του από την πλευρά του πατέρα».
Οι πληροφορίες περιέγραφαν επίσης λεπτομερώς πώς «εντός του γραφείου του Ανώτατου Ηγέτη, ο Μοτζτάμπα εργάζεται στη σκιά του πατέρα του», καθώς και ότι ταξίδευε μαζί του εντός Ιράν και είχε «αρκετά καλό έλεγχο της πρόσβασης στον πατέρα του».
«Θεωρούνταν ευρέως, εντός του καθεστώτος, ικανός και δυναμικός ηγέτης και διαχειριστής, που θα μπορούσε κάποια ημέρα να κατακτήσει τουλάχιστον ένα μερίδιο της εθνικής ηγεσίας. Ο πατέρας του ενδεχομένως να τον έβλεπε και ο ίδιος υπό αυτό το πρίσμα.»
Λέγεται ότι ήταν «κοντά και καλά ενημερωμένος» από τους ανώτερους ηγέτες του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
«Ο Αλί Χαμενεΐ φέρεται, σύμφωνα με ορισμένους εντός του Γραφείου του Ηγέτη, να αντιμετώπιζε και να συμβουλευόταν τον Μοτζτάμπα όπως θα έκανε με έναν ενδεχόμενο διάδοχο στις ευθύνες του, και όχι απλώς ως σύμβουλο», ανέφερε η έκθεση.
Ωστόσο, ο Μοτζτάμπα θεωρήθηκε αδύναμος από κληρικής άποψης.
«Δεν αναμένεται ποτέ να αποκτήσει, με βάση τις δικές του ακαδημαϊκές γνώσεις, το καθεστώς του “μουτζταχίντ”, πόσο μάλλον του αγιατολάχ», σημείωνε η έκθεση.
«Ο Μοτζτάμπα φέρεται να έχει πλήρη επίγνωση των περιορισμών του και δεν φαίνεται να τρέφει προσδοκίες να γίνει ο μοναδικός Ανώτατος Ηγέτης από μόνος του», συνέχιζε.
Ωστόσο, μετά τον θάνατο του πατέρα του, η Συνέλευση Εμπειρογνωμόνων του Ιράν, η οποία αποτελείται από 88 κληρικούς, φέρεται να τον εξέλεξε Ανώτατο Ηγέτη, σύμφωνα με το τηλεοπτικό δίκτυο Iran International.
Οι κληρικοί θα μπορούσαν να ανακοινώσουν τον απομονωμένο Μοτζτάμπα ως διάδοχο ήδη από το πρωί της Τετάρτης, αν και ορισμένοι εξέφραζαν επιφυλάξεις σχετικά με τον κίνδυνο να καταστεί στόχος των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ανέφεραν οι New York Times.
Η απόφαση φέρεται να ελήφθη έπειτα από έντονη πίεση που άσκησε το IRGC στη συνέλευση.
Η ίδια η συνάντηση πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά, μετά τον βομβαρδισμό του χώρου στην πόλη Κομ όπου επρόκειτο να συνεδριάσει η συνέλευση.
Η επιλογή του Μοτζτάμπα θεωρούνταν επίσης απίθανη, καθώς το καθεστώς έχει επικρίνει επί μακρόν την κληρονομική διακυβέρνηση.
Πράγματι, ο ίδιος ο πατέρας του ήταν αντίθετος στην έναρξη μιας δυναστείας.
Ο Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος ήταν 86 ετών, είχε ονομάσει κρυφά τρεις πιθανούς διαδόχους πριν από τον θάνατό του, κανένας εκ των οποίων δεν ήταν γιος του, σύμφωνα με τους New York Times.
Αυτοί που κατονόμασε ήταν ο Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί-Ετζέι, επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας, ο αρχηγός του προσωπικού του Αλί Ασγκάρ Χετζάζι και ο Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του πρώτου Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Χομεϊνί.
Ο Μοτζτάμπα είναι ο δεύτερος γιος του Αλί Χαμενεΐ και έχει έναν μεγαλύτερο αδελφό, τον Μουσταφά, ο οποίος είναι επίσης κληρικός.
Τα τελευταία χρόνια, ο Μοτζτάμπα είχε ενισχύσει τη θέση του στην εκτίμηση του πατέρα του και είχε εξελιχθεί σε έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους στο Ιράν.
Ενδέχεται να είναι δισεκατομμυριούχος και να διαθέτει τεράστιο πλούτο κατατεθειμένο σε τράπεζες στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Συρία, τη Βενεζουέλα και σε χώρες της Αφρικής, μαζί με περίπου 300 εκατομμύρια δολάρια σε χρυσό και διαμάντια, καθώς και τραπεζικούς λογαριασμούς στην Ελβετία, σύμφωνα με την αραβόφωνη εφημερίδα Alquds Alarabi.
Τον Ιανουάριο αναφέρθηκε ότι μετέφερε 328 εκατομμύρια δολάρια στο Ντουμπάι χρησιμοποιώντας κρυπτονομίσματα.
Μεγάλο μέρος του πλούτου του φέρεται να προήλθε από φόρους επί του πετρελαίου που πωλήθηκε στην Κίνα και την Ινδία, σύμφωνα με την έκθεση.
Οι επενδύσεις του ανά τον κόσμο φέρεται να περιλαμβάνουν έπαυλη αξίας 40 εκατομμυρίων δολαρίων σε δρόμο γνωστό ως «Billionaire’s Row» στο Λονδίνο.
Στο Ιράν, λέγεται ότι κατέχει τμήμα της αριστοκρατικής συνοικίας Αμπάς Αμπάντ, στο βόρειο-κεντρικό τμήμα της Τεχεράνης, καθώς και τεράστιες εκτάσεις γης κοντά στην πόλη Μασάντ.
Αναφέρεται επίσης ότι διαθέτει ιδιωτικό τζετ, ελικόπτερο για επείγοντα ταξίδια, στόλο οχημάτων Mercedes και άλογα.
Ως Ανώτατος Ηγέτης, θα είναι πλέον ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων του καθεστώτος και θα διορίζει τους ηγέτες όλων των στρατιωτικών κλάδων.
Θα έχει επίσης τον τελικό λόγο για την πολιτική και θα επιλέγει τον επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας.
Ο Μοτζτάμπα γεννήθηκε στη Μασάντ το 1969 και αργότερα υπηρέτησε στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ.
Σπουδάζοντας θεολογία στην πόλη Κομ, δίδαξε έναν ριζοσπαστικό κληρικό γνωστό ως «Κροκόδειλος Αγιατολάχ».
Ο Αγιατολάχ Μουχάμαντ Τακί Μισμπάχ Γιαζντί, ο οποίος πέθανε το 2021, ήταν εξέχων σκληροπυρηνικός που υποστήριζε την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων και είχε δηλώσει κάποτε: «Ο λαός είναι αδαή πρόβατα».
Ο Μοτζτάμπα έγινε ιδιαίτερα γνωστός το 2009, όταν φέρεται να συνέβαλε στην ενορχήστρωση της εκλογικής απάτης που χάρισε στον πρόεδρο Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ δεύτερη θητεία.
Βοήθησε επίσης στην καταστολή του Πράσινου Κινήματος, των διαμαρτυριών που ξέσπασαν μετά τις εκλογές.
«Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει επίσης ζοφερό ιστορικό στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», σύμφωνα με το Ατλαντικό Συμβούλιο.
«Ο Μοτζτάμπα είναι εξαιρετικά κοντά στους ηγέτες του IRGC και γνωρίζει σε βάθος τα χρηματοοικονομικά δίκτυα που βρίσκονται υπό τον έλεγχο του Ανώτατου Ηγέτη».
«Αυτό έχει οδηγήσει ορισμένους να πιστεύουν ότι ο Μοτζτάμπα έχει προ πολλού επιλεγεί για να διαδεχθεί τον πατέρα του, όσο αμήχανο κι αν φαντάζει αυτό σε μια χώρα που βίωσε μια αιματηρή επανάσταση για να ανατρέψει δύο χιλιετίες μοναρχικής διακυβέρνησης».
Το 2019, οι ΗΠΑ του επέβαλαν κυρώσεις επειδή «εκπροσώπησε τον Ανώτατο Ηγέτη με επίσημη ιδιότητα, παρά το γεγονός ότι δεν εξελέγη ούτε διορίστηκε ποτέ σε κυβερνητική θέση, πέραν της εργασίας του στο γραφείο του πατέρα του».
