Σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης εισέρχεται η πολιτική σκηνή της Ιταλίας, με φόντο τις επόμενες γενικές εκλογές και τις ανατροπές που σχεδιάζει η κυβέρνηση.
Η πρωθυπουργός, Giorgia Meloni, προχωρά με γρήγορους ρυθμούς σε μια ριζική αναθεώρηση του εκλογικού συστήματος, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση της αντιπολίτευσης που κάνει λόγο για «αυταρχικό σχέδιο» με σκοπό την εκ των προτέρων διασφάλιση της νίκης της. Στο επίκεντρο της θύελλας βρίσκεται η επαναφορά του αμφιλεγόμενου «πριμ πλειοψηφίας», μιας φόρμουλας που ξυπνά μνήμες από το διαβόητο «Porcellum» του Silvio Berlusconi.
Ενόψει της κοινοβουλευτικής συζήτησης που αναμένεται να αρχίσει σήμερα Παρασκευή (26/6/2026), η πρωθυπουργός της Ιταλίας δήλωσε ότι οι αλλαγές θα εξασφαλίσουν μια σταθερή κυβέρνηση έπειτα από χρόνια πολιτικής αναταραχής που μάστιζε την Ιταλία πριν η ίδια ανέλθει στην εξουσία.
«Σήμερα μας βλέπουν ως άγκυρα σταθερότητας στην Ευρώπη. Χθες ήμασταν μια ασταθής Ιταλία σε μια πιο σταθερή Ευρώπη», δήλωσε η Meloni σε δημόσιο φόρουμ την Τρίτη. «Σίγουρα δεν θέλω η Ιταλία να επιστρέψει στην αστάθεια».
Οι αλλαγές που προωθεί η Meloni
Στο επίκεντρο της κυβερνητικής πρότασης βρίσκεται ένα σύστημα απλής αναλογικής, με τη δημιουργία ενός «πριμ πλειοψηφίας» επιπλέον εδρών, το οποίο θα απονέμεται στον πολιτικό συνασπισμό που θα συγκεντρώσει τις περισσότερες ψήφους, επιτρέποντάς του να κυβερνήσει, ακόμη και αν δεν εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία. Για να δικαιούνται το μπόνους, το οποίο φτάνει έως και το 17,5% των εδρών του κοινοβουλίου, τα κόμματα θα πρέπει να κατέβουν με κοινό πρόγραμμα και να συμφωνήσουν σε έναν υποψήφιο πρωθυπουργό — μια παραχώρηση σε σχέση με την προηγούμενη, εγκαταλελειμμένη πλέον, προσπάθεια της Meloni να τροποποιήσει το σύνταγμα της Ιταλίας και να θεσπίσει την άμεση εκλογή πρωθυπουργού από τον λαό.
Ο νικηφόρος συνασπισμός πρέπει να φτάσει σε ένα ελάχιστο όριο 42% των ψήφων για να διεκδικήσει το «πριμ πλειοψηφίας», διαφορετικά οι επιπλέον έδρες θα κατανεμηθούν αναλογικά.
«Είναι ένας αναλογικός νόμος — όποιος παίρνει τις περισσότερες ψήφους κυβερνά», υποστήριξε η Meloni. «Αλλά δίνει σε όποιον συγκεντρώνει τις περισσότερες ψήφους τη δύναμη να έχει την πλειοψηφία για να κυβερνήσει για πέντε χρόνια. Αυτό θα έπρεπε να είναι κάτι στο οποίο συμφωνούμε όλοι, ειδικά η αριστερά».
Η Meloni ανησυχεί…
Ο Lorenzo Castellani, πολιτικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Luiss της Ρώμης, δήλωσε ότι η μεταρρύθμιση του εκλογικού συστήματος από τη Meloni αντικατοπτρίζει ένα αίσθημα ανησυχίας για τις προοπτικές επανεκλογής της στις κάλπες του επόμενου έτους, οι οποίες θα μπορούσαν να στηθούν ακόμα και τον Απρίλιο.
Το 2022, ο κεντροδεξιός συνασπισμός της Meloni κέρδισε εύκολα μια βαθιά διαιρεμένη αντιπολίτευση. Τώρα όμως, το Δημοκρατικό Κόμμα, το λαϊκιστικό Κίνημα 5 Αστέρων και άλλοι αντίπαλοι, οι οποίοι συμμάχησαν για να ματαιώσουν την προσπάθειά της να μεταρρυθμίσει το δικαστικό σύστημα, στοχεύουν να διεξαγάγουν μια κοινή προεκλογική εκστρατεία.
«Η αλλαγή ενός εκλογικού νόμου είναι πάντα σημάδι αδυναμίας», δήλωσε ο Castellani. «Αν πρέπει να αλλάξεις τους κανόνες για να κερδίσεις, σημαίνει ότι δεν νιώθεις πολύ σίγουρος ότι μπορείς να κερδίσεις τις εκλογές».
Αντιδράσεις από την αντιπολίτευση
Τα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν ορκιστεί να μπλοκάρουν τη μεταρρύθμιση. «Δεν θα επιτρέψουμε να περάσει ο εκλογικός νόμος», δήλωσε την Τρίτη η Elly Schlein, αρχηγός του αντιπολιτευόμενου Δημοκρατικού Κόμματος, προσθέτοντας ότι πτυχές του νόμου είναι «προφανώς αντισυνταγματικές».
Ο κομματικός της συνάδελφος, Marco Meloni, δήλωσε ότι η πρόταση αποτελεί «ένα αυταρχικό σχέδιο που συγκεντρώνει την εξουσία στα χέρια ενός μόνο προσώπου».
Ο Riccardo Magi από το μικρότερο κόμμα της αντιπολίτευσης Più Europa (Περισσότερη Ευρώπη) κατήγγειλε «ένα ασυνάρτητο μείγμα διαφορετικών συστημάτων» που είναι προσαρμοσμένο στο να εξασφαλίσει την πλειοψηφία για τον κυβερνώντα συνασπισμό. «Το ιταλικό πολιτικό σύστημα πέφτει για άλλη μια φορά θύμα αυτής της αντιδημοκρατικής κατάρας, η οποία υπαγορεύεται από τη συνήθεια των μεγάλων κομμάτων να ράβουν τον εκλογικό νόμο στα μέτρα τους», δήλωσε ο Magi.
Το «χοιρινό κομφούζιο» του Berlusconi
Ο νόμος βασίζεται σε έναν αμφιλεγόμενο εκλογικό νόμο του 2005 που είχε εισαγάγει ο τότε πρωθυπουργός Silvio Berlusconi. Ο νόμος εκείνος, που είχε χαρακτηριστεί υποτιμητικά «Porcellum» («χοιρινό κομφούζιο» ή «σκουπιδοφαγία»), περιλάμβανε ένα «μπόνους πλειοψηφίας» και χρησιμοποιήθηκε σε τρεις εκλογικές αναμετρήσεις, μέχρι που ακυρώθηκε από το συνταγματικό δικαστήριο το 2013.
Ο γερουσιαστής Lucio Malan, κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του κυβερνώντος κόμματος της Meloni «Αδέλφια της Ιταλίας», δήλωσε ότι το σύστημα θα εξασφαλίσει μια «σταθερή κυβέρνηση», επιτρέποντας στα κόμματα να εφαρμόσουν τα προγράμματα με τα οποία κατέβηκαν στις εκλογές, σε μια περίοδο που οι δημοσκοπήσεις δείχνουν το εκλογικό σώμα σχεδόν μοιρασμένο στη μέση. Ωστόσο, αρνήθηκε ότι αυτό θα οδηγούσε αυτόματα σε νίκη του συνασπισμού της Meloni. «Μπορούμε κάλλιστα να ηττηθούμε», είπε. «Προκειμένου να έχουμε μια ισχυρή, σταθερή πλειοψηφία, είτε είναι η δική μας είτε της αριστεράς, είναι καλύτερο να έχουμε έναν τέτοιο νόμο».
Προβλήματα για την Κεντροαριστερά
Η υποχρέωση των εκλογικών συνασπισμών να προσδιορίζουν εκ των προτέρων τους υποψήφιους πρωθυπουργούς τους θα δημιουργήσει επίσης δυσκολίες στο στρατόπεδο της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης της Ιταλίας, της οποίας τόσο η Schlein όσο και ο ηγέτης των 5 Αστέρων, Giuseppe Conte, φιλοδοξούν να ηγηθούν.
Το νομοσχέδιο θα δυσκολέψει επίσης την κάθοδο των μικρότερων κομμάτων στις εκλογές, απαιτώντας από αυτά να συγκεντρώσουν 500.000 υπογραφές — μια διάταξη που θεωρείται ευρέως ότι στοχεύει τον πρώην στρατηγό Roberto Vannacci και το νεοσύστατο ακροδεξιό κίνημά του, «Futuro Nazionale» (Εθνικό Μέλλον).
Ο Vannacci, ο οποίος αποσχίστηκε από τη League του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Matteo Salvini νωρίτερα φέτος, έχει κερδίσει υποστήριξη μεταξύ των δεξιών ψηφοφόρων που είναι απογοητευμένοι από τον συνασπισμό της Meloni.
Ο Edoardo Ziello, πρώην βουλευτής της League που προσχώρησε στο «Futuro Nazionale», χαρακτήρισε την προτεινόμενη απαίτηση για τη συλλογή υπογραφών «παράλογη», αλλά δήλωσε ότι δεν θα ανακόψει την πορεία του κινήματος.
