Αδυναμίες σε πολλούς τομείς της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου που αποβαίνουν σε βάρος του τελικού καταναλωτή, καταγράφει η Ελεγκτική Υπηρεσία σε Ειδική της Έκθεση με θέμα «Έλεγχος της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου».
Προλογίζοντας την έκθεση, ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, αναφέρει ότι όσον αφορά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, καταγράφεται περιορισμένη ανάπτυξη έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας από την ΑΗΚ. Μέχρι τον Σεπτέμβριο 2025, σημειώνει, η Αρχή διέθετε σε λειτουργία τέσσερα φωτοβολταϊκά πάρκα συνολικής ισχύος 20MWp από το παγκύπριο σύνολο των 420,1MWp.
“Τα πιο πάνω επηρεάζουν τη δυνατότητα ενίσχυσης της συμμετοχής των ΑΠΕ στο παραγωγικό μείγμα της Αρχής. Η καθυστέρηση κυρίως εξηγείται σε ένα βαθμό από τη μη εξασφάλιση εγκρίσεων από τη ΡΑΕΚ στα αρχικά στάδια, σε μια προσπάθεια προστασίας του ανταγωνισμού. Όμως δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα για τη μη ουσιαστική αντίδραση των προηγούμενων ΔΣ της ΑΗΚ για ένα τόσο σημαντικής σημασίας στρατηγικό θέμα”, αναφέρει.
Την ίδια περίοδο, σημειώνει, ιδιωτικοί φορείς ανέπτυξαν σημαντικό αριθμό φωτοβολταϊκών έργων ή εξασφάλισαν σχετικές άδειες, χωρίς να προκύπτει μέχρι σήμερα σαφής επίδραση στη μείωση της τιμής ηλεκτρικής ενέργειας.
Το κόστος καυσίμων και δικαιωμάτων εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων αποτελούν περίπου το 70% των συνολικών λειτουργικών δαπανών της ΑΗΚ. Η δαπάνη για αγορά δικαιωμάτων εκπομπών αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια, φθάνοντας τα €211,2 εκ. το 2024 (μη ελεγμένα στοιχεία), επισημαίνει.
Εξάλλου, το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών μετακυλίεται στον καταναλωτή και, σε συνδυασμό κυρίως με την περιορισμένη αξιοποίηση των ΑΠΕ από την ΑΗΚ, την απουσία ηλεκτρικής διασύνδεσης, την περιορισμένη αποθήκευση, τη μη έλευση φυσικού αερίου, τη γήρανση υφιστάμενων θερμικών μονάδων της ΑΗΚ, συμβάλλει στη διατήρηση υψηλών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, αναφέρει ο Γεν. Ελεγκτής.
Επίσης, ο έλεγχος ανέδειξε αδυναμίες σε επιμέρους λειτουργίες της Αρχής. Παρατηρήθηκαν, όπως σημειώνεται, περιπτώσεις μη ορθής εφαρμογής διαδικασιών για την είσπραξη οφειλών, μη διενέργειας επαρκών ελέγχων σε μετρητές, καθώς και καθυστερήσεις στην εξυπηρέτηση καταναλωτών, με μεγάλο αριθμό κλήσεων να παραμένει αναπάντητος.
Διαπιστώθηκαν επίσης αδυναμίες στη διαχείριση συμβάσεων και στη λειτουργία μηχανισμών εσωτερικού ελέγχου, σημειώνει.
Επιπρόσθετα, εκκρεμότητες που αφορούν τη συμμόρφωση με περιβαλλοντικές απαιτήσεις και την αδειοδότηση μονάδων παραγωγής δημιουργούν ενδεχόμενους κινδύνους για τη λειτουργία της Αρχής, τονίζει ο ΓΕ.
“Τα πιο πάνω καταδεικνύουν την ανάγκη ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας της ΑΗΚ και επιτάχυνσης στρατηγικών ενεργειών όσο αφορά κυρίως στις ΑΠΕ, ώστε να διασφαλιστεί μέσω και της δικής της συμμετοχής η αποφυγή ελεγχόμενων ολιγοπωλίων και η εξασφάλιση υγιούς ανταγωνισμού. Βέβαια για να υπάρξουν άμεσα οφέλη για τον καταναλωτή θα πρέπει να ληφθούν από το κράτος και τη ΡΑΕΚ στρατηγικές αποφάσεις που οι πλείστες εκφεύγουν του ελέγχου της ΑΗΚ” καταλήγει ο κ. Παπακωνσταντίνου.
Καθυστέρηση στην ένταξη έργων ΑΠΕ
Στην έκθεση αναφέρεται ότι η σημαντική καθυστέρηση στην ένταξη έργων ΑΠΕ στην παραγωγική δυνατότητα της ΑΗΚ έδωσε προβάδισμα στις ιδιωτικές επιχειρήσεις να αναπτύξουν μεγάλα φωτοβολταϊκά έργα ή να εξασφαλίσουν σχετικές άδειες, καταλαμβάνοντας και αρκετές από τις διαθέσιμες εκτάσεις γης, ορισμένες από τις οποίες είναι χαλίτικη γη, χωρίς όμως να επωφελείται μέχρι σήμερα ο καταναλωτής από την είσοδο αυτών των εταιρειών στην αγορά.
Το γεγονός αυτό, προσθέτει, όπως προκύπτει και από σχετική αλληλογραφία, έχει συντείνει στον κορεσμό του δικτύου και στην αποστράγγιση της αγοράς από διαθέσιμη γη κατάλληλη για ανάπτυξη φωτοβολταϊκών έργων.
“Επιπρόσθετα, η νέα χωροθετική πολιτική, όπως έχουμε πληροφορηθεί, έχει καταστεί ιδιαίτερα περιοριστική, με αποτέλεσμα να υπάρχει σημαντικό πρόβλημα στην αδειοδότηση έργων ΑΠΕ και, ως εκ τούτου, το έργο της ΑΗΚ για επίτευξη των στόχων ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, με μέγιστη συσσωρευτική ισχύ 600MWp μέχρι το 2032, σύμφωνα με Απόφαση της ΡΑΕΚ τον Οκτώβριο 2023, να καθίσταται ιδιαίτερα δύσκολο”,σημειώνεται.
Η έκθεση αναφέρει ότι η παρατεταμένη έλλειψη ουσιαστικού διαλόγου και της αναγκαίας συνεργασίας μεταξύ της ΑΗΚ και της ΡΑΕΚ για την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ από την ΑΗΚ προς όφελος των καταναλωτών, λειτούργησε προς όφελος των ιδιωτικών συμφερόντων που δραστηριοποιούνται στην ανάπτυξη έργων ΑΠΕ και σε βάρος του τελικού καταναλωτή.
Αναφέρεται σχετικά ότι το κόστος αγοράς καυσίμων και τα δικαιώματα ρύπων αποτελούν το 70% των συνολικών λειτουργικών δαπανών της Αρχής.
“Η καθυστέρηση στην ένταξη των ΑΠΕ, σε συνδυασμό με την καθυστέρηση στην έλευση του φυσικού αερίου, συνέτειναν ώστε η Κύπρος να είναι, σύμφωνα με στοιχεία για τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας που δημοσίευσε η Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Eurostat) κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2024, η δεύτερη χώρα με τις υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, σε σχέση με την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών”, επισημαίνεται.
Σημειώνεται επίσης ότι, παρά τη δραστική μείωση του παγκόσμιου Σταθμισμένου Κόστους Ενέργειας (LCOE – Levelized Cost of Energy) από φωτοβολταϊκά μεγάλης κλίμακας, στην Κύπρο δεν κατέστη εφικτή η αξιοποίηση της μείωσης αυτής με τρόπο που να αποφέρει απτό και μετρήσιμο όφελος στον τελικό καταναλωτή ηλεκτρικής ενέργειας.
Δεδομένων “των δυσκολιών που παρουσιάζονται στην αδειοδότηση νέων φωτοβολταϊκών πάρκων, κάτι που φαίνεται, σύμφωνα με σχετική δημόσια αναφορά του Προέδρου του ΔΣ της ΑΗΚ, να αντιμετωπίζεται από υφιστάμενους κατόχους ανεκμετάλλευτων αδειών, ως ευκαιρία αισχροκέρδειας διά μέσω της πώλησης αδειών για ανάπτυξη φωτοβολταϊκών πάρκων ή εταιρειών που ήδη κατέχουν τέτοιες άδειες, θεωρούμε ότι είναι σημαντικό, η ΡΑΕΚ να εξετάσει το ενδεχόμενο λήψης μέτρων ώστε, όπου προβλέπεται από τη νομοθεσία, οι σχετικές άδειες να ανακληθούν, προκειμένου να αποδεσμευτεί γη και δυναμικότητα και να είναι έτσι εφικτή η υλοποίηση έργων ΑΠΕ από άλλους επενδυτές ή την ΑΗΚ”, σημειώνεται.
Θεωρούμε, επίσης, αναφέρεται στην έκθεση, ” ότι τα πιο πάνω, καθώς και αποφάσεις πολιτικής που επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα την τιμή του ηλεκτρισμού, σε μεγάλο βαθμό δεν είναι στον έλεγχο της Αρχής και αποτελούν αντικείμενο που πρέπει να απασχολήσει το κράτος και τη ΡΑΕΚ. Παραταύτα, δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα για τη μη ουσιαστική αντίδραση των προηγούμενων ΔΣ της ΑΗΚ για ένα τόσο σημαντικής σημασίας στρατηγικό θέμα”.
Σημειώνεται, εξάλλου, ότι η δαπάνη για αγορά δικαιωμάτων θερμοκηπιακών αερίων παρουσιάζει σημαντική αύξηση τα τελευταία έτη, κυρίως λόγω του αυξημένου κόστους των δικαιωμάτων. Συγκεκριμένα, η εν λόγω δαπάνη ανήλθε σε €74,7εκ., €165,2εκ., €248εκ., €256εκ. και €211,2εκ. (μη ελεγμένα στοιχεία) κατά τα έτη 2020, 2021, 2022, 2023 και 2024, αντίστοιχα. Τονίζεται ότι το κόστος των δικαιωμάτων μετακυλίεται στον λογαριασμό του καταναλωτή και συντείνει στη διατήρηση του υψηλού κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.
Βασιλικό και Δεκέλεια
—————-
Για τους Ηλεκτροπαραγωγούς Σταθμούς Βασιλικού και Δεκέλειας αναφέρεται ότι λειτουργούν ενώ οι σχετικές Άδειες Βιομηχανικών Εκπομπών έχουν λήξει από τις 31.12.2020, χωρίς να είναι δυνατή η ανανέωσή τους από την αρμόδια αρχή, καθότι δεν τηρούνται οι οριακές τιμές εκπομπών που προβλέπονται από την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2010/75/ΕΕ και τις Βέλτιστες Διαθέσιμες Τεχνικές, ενώ εκκρεμεί και η έκδοση των απαιτούμενων πιστοποιητικών έγκρισης για υφιστάμενες κατασκευές στους εν λόγω Σταθμούς.
Σημειώνεται ότι, στις 4.2.2025 υποβλήθηκε από την ΑΗΚ στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αίτημα παρέκκλισης από τις οριακές τιμές εκπομπών για τις μονάδες καύσης των Ηλεκτροπαραγωγών Σταθμών Δεκέλειας και Βασιλικού. Επισημαίνεται ότι σε περίπτωση μη έγκρισης του αιτήματος παρέκκλισης, η Κυπριακή Δημοκρατία ενδέχεται να εκτεθεί σε κυρώσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ύψος των οποίων δεν είναι εφικτό να εκτιμηθεί.
Εταιρείες και καθυστέρηση εξόφλησης λογαριασμών
————–
Η έκθεση αναφέρει ότι εντοπίστηκαν περιπτώσεις εταιρειών οι οποίες καθυστερούσαν να εξοφλήσουν τους λογαριασμούς τους, χωρίς η Αρχή να προχωρεί σε διακοπή της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, σύμφωνα με τις εσωτερικές της διαδικασίες, καθώς και περιπτώσεις κατά τις οποίες η Αρχή προχωρούσε σε συμφωνίες διακανονισμού με καταναλωτές για εξόφληση των οφειλών τους με δόσεις, “παρά το γεγονός ότι είχαν κατ’ επανάληψη αθετήσει παλαιότερες συμφωνίες”.
Κάνει, εξάλλου, λόγο για αδυναμίες στην εφαρμογή των εσωτερικών διαδικασιών της Αρχής, που “αποδεδειγμένα, οδηγούν σε απώλεια εσόδων καθώς, σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις, παρόλο ότι η Αρχή προχώρησε στη λήψη δικαστικών μέτρων, δεν κατέστη δυνατή η ανάκτηση των οφειλόμενων ποσών ύψους €31.258 και €27.869 ενώ, τίθεται και θέμα άνισης μεταχείρισης των καταναλωτών”.
Ηλεκτρική ενέργεια στους Τ/κ
————–
Επιπρόσθετα, η έκθεση αναφέρει ότι κατά την 31.12.2022, η αξία της ηλεκτρικής ενέργειας που διοχετεύτηκε και δεν τιμολογήθηκε, ούτε εισπράχθηκε από τους Τουρκοκύπριους που διαμένουν σε μη ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές, ανέρχεται, από το 1964 μέχρι το 2022, σε €276,1εκ., χωρίς την επιβολή τόκων.
“Για το 2022, η αξία της εν λόγω ηλεκτρικής ενέργειας ανήλθε σε €1,3εκ. και αφορούσε αποκλειστικά σε κατανάλωση από τουρκοκυπριακά υποστατικά στην περιοχή Πύλας, αφού, όπως πληροφορηθήκαμε, μέχρι το 2014 αποσυνδέθηκαν όλες οι άλλες γραμμές που αφορούσαν κυρίως τις περιοχές Περγάμου και Αχερίτου”, σημειώνεται.
Αδυναμίες Κέντρου Εξυπηρέτησης Πελατών
————–
Αδυναμίες στη λειτουργία του Κέντρου Τηλεξυπηρέτησης Πελατών (ΚΤΠ) της ΑΗΚ είχαν ως αποτέλεσμα, μεγάλος όγκος τηλεφωνικών κλήσεων που οδηγούνται σε αναμονή για εξυπηρέτηση από λειτουργό του ΚΤΠ (384.702 κλήσεις για τα έτη 2022-2024) να μην απαντήθηκαν τελικά, σημειώνει η Υπηρεσία.
Το θέμα της μη ανταπόκρισης σε τηλεφωνικές κλήσεις από το ΚΤΠ και, κατ’ επέκταση της διαχείρισης του όγκου των τηλεφωνικών κλήσεων, φαίνεται ότι χρονολογείται και, παράπονα καταφθάνουν στη Διοίκηση της Αρχής κατ’ εξακολούθηση τα τελευταία χρόνια, χωρίς να λαμβάνονται ουσιαστικά και δραστικά μέτρα προς επίλυση του προβλήματος, αναφέρει η έκθεση.
Ο ίδιος νομικός οίκος
—————–
Η Αρχή, παρά τις κατ’ επανάληψη συστάσεις της Υπηρεσίας, εξακολουθεί εδώ και 72 περίπου χρόνια να διατηρεί τον ίδιο ουσιαστικά νομικό οίκο, αναφέρει η ΕΥ, σημειώνοντας ότι παρόλο ότι το 2019 η Αρχή ανέθεσε και σε άλλους νομικούς οίκους την εκπροσώπησή της για συγκεκριμένες υποθέσεις αστικών αγωγών, το συνολικό ποσό που καταβλήθηκε στο εν λόγω δικηγορικό γραφείο για τις υπηρεσίες που παρείχε κατά την περίοδο 2020-2023 ανήλθε σε €2.063.876 (95%) ενώ, το ποσό που έλαβαν συνολικά τα άλλα δικηγορικά γραφεία την αντίστοιχη περίοδο ανήλθε σε μόλις €108.247 (5%).
Οικονομικές καταστάσεις
—————
Οι ελεγμένες οικονομικές καταστάσεις της Αρχής για το έτος που έληξε στις 31.12.2024, περιλαμβάνουν προβλέψεις ύψους €22,7 εκ. περίπου, οι οποίες έχουν αναγνωριστεί στα αποτελέσματα στη βάση δικαστικής απόφασης που εκδόθηκε εναντίον της Αρχής τον Φεβρουάριο 2024, επί αγωγής που εγέρθηκε εναντίον προμηθευτή καυσίμων. Η Αρχή έχει εφεσιβάλει την εν λόγω απόφαση. Για την ίδια υπόθεση εκκρεμεί η εκδίκαση δεύτερης αγωγής, με την οποία ο ενάγων αξιώνει από την Αρχή αποζημιώσεις πέραν των ΗΠΑ$18 εκ. Για το εν λόγω ποσό δεν έχει γίνει οποιαδήποτε πρόβλεψη στις οικονομικές καταστάσεις, αναγνωρίζεται ωστόσο ως ενδεχόμενη υποχρέωση, αναφέρει η έκθεση.
Το πλήρες κείμενο είναι αναρτημένο στην διεύθυνση https://www.gov.cy/audit/documents/eidikes-ektheseis-elegktikis-ypiresias/
